Rozliczenia podatkowe i prawne dla twórców AI (generatywnej sztucznej inteligencji) w Polsce: Jak opodatkować dochody z modeli, promptów i usług AI-based?

Opodatkowanie dochodów twórców generatywnej sztucznej inteligencji (AI) w Polsce to temat, który ostatnio mocno zyskał na znaczeniu, a odpowiedź na pytanie „jak to zrobić?” jest, jak zawsze w polskim prawie, niejednoznaczna i zależy od formy prawnej działania. Generalnie, czy sprzedajesz modele AI, pojedyncze prompty, czy świadczysz kompleksowe usługi oparte na AI, Twoje dochody będą podlegać opodatkowaniu PIT, a często również VAT. Wybór formy rozliczenia — czy to będzie jednoosobowa działalność gospodarcza, umowa o dzieło, czy umowa zlecenie — zdecyduje o konkretnych stawkach, kosztach i obowiązkach. Nie ma tu żadnych cudów, tylko klasyka.

Podstawowe formy prawne i ich opodatkowanie

Zacznijmy od tego, co jest dostępne. W zasadzie masz kilka opcji, każda z bagażem zalet i wad.

Działalność gospodarcza (JDG)

To najczęstsza ścieżka dla osób, które traktują tworzenie AI jako stałe źródło zarobku. Rejestrujesz się w CEIDG i wybierasz formę opodatkowania.

• Skala podatkowa (12%/32%): Dla mniejszych dochodów, ale im więcej zarabiasz, tym szybciej wskakujesz na wyższą stawkę. Składka zdrowotna to tu ból głowy, bo liczona od dochodu (nie pytaj skąd wiem, sam przez to przechodziłem).
• Podatek liniowy (19%): Atrakcyjny, gdy przekraczasz pierwszy próg skali podatkowej. Stała stawka, niezależnie od dochodów. Składka zdrowotna stała (ale niemała), liczona od dochodu.
• Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych (różne stawki): Tu możesz złapać niższe stawki, np. 8,5% dla usług twórczych (o ile nie są to usługi „specyficzne”), 12% dla usług związanych z IT. Ale musisz uważać, bo koszty nie są odliczane. To znaczy, że jeśli masz dużo wydatków na sprzęt, oprogramowanie, API, może być to mało opłacalne. Składka zdrowotna zależy od wysokości przychodu. Kiedyś ryczałt był mocno konkurencyjny, teraz trzeba kalkulować. Serio.

Jeśli Twoje usługi generatywnej AI są powtarzalne, zorganizowane i nastawione na zysk, urząd skarbowy raczej będzie widział w tym działalność gospodarczą. Nie ma co udawać, że sprzedawanie promptów co tydzień to „jednorazowe dzieło”.

Umowa o dzieło (UoD)

Kiedyś ulubieniec twórców, bo dawała 50% koszty uzyskania przychodu. Dzisiaj? Możliwa, ale z ograniczeniami. Musi to być stworzenie konkretnego, namacalnego dzieła, np. unikalnego modelu AI, który ma z góry określone cechy. Nie pasuje do regularnego sprzedawania dostępu do Twojego modelu, ani świadczenia usług, bo te mają charakter „starannie, a nie rezultatu”.

• Opodatkowanie: Standardowo 12%/32% PIT, z 20% lub 50% kosztami uzyskania przychodu (KUP). 50% KUP przysługuje tylko, gdy dzieło ma charakter twórczy i następuje przeniesienie praw autorskich. W przypadku AI jest tu sporo szarości, bo czy model AI to „dzieło” w rozumieniu prawa autorskiego? To jest pytanie za milion złotych.
• ZUS: Brak, jeśli to jedyna forma zatrudnienia (lub dochodów). To jest największa zaleta, ale też największe ryzyko kontroli.

Umowa zlecenie (UoZ)

Praktycznie nie ma zastosowania dla typowego twórcy AI sprzedającego swoje modele czy prompty. Dotyczy wykonywania określonych czynności, a nie stworzenia dzieła. Pełne składki ZUS i podatek PIT.

Jak opodatkować konkretne źródła dochodów z AI?

Sprzedaż modeli AI i licencji

Jeśli tworzysz autorskie modele AI i sprzedajesz do nich dostęp lub udzielasz licencji na ich używanie, to najczęściej kwalifikuje się to jako działalność gospodarcza.

• B2B: Wystawiasz faktury, płacisz PIT (liniowy/skala/ryczałt) i VAT (jeśli przekroczysz próg 200 tys. zł rocznie lub dobrowolnie zarejestrujesz się jako VATowiec). Sprzedaż licencji to klasyczna usługa, więc VAT tu jest oczywisty.
• Prawa autorskie: Jeśli przenosisz prawa autorskie do modelu, możesz potencjalnie skorzystać z 50% KUP, ale tylko w ramach umowy o dzieło. Ale czy model AI jest dziełem? To prawna droga przez mękę. Moim zdaniem, trzeba to solidnie przeanalizować z prawnikiem.

Sprzedaż promptów i baz promptów

To też działalność gospodarcza. Sprzedaż promptów to usługa, która generuje przychód. Czy to jest „tworzenie”? Raczej nie w sensie przeniesienia praw autorskich, więc 50% KUP odpada.

• B2B: Wystawiasz faktury, PIT, VAT. Proste.
• Działalność nierejestrowana: Jeśli Twoje miesięczne przychody nie przekraczają 75% minimalnego wynagrodzenia (ok. 3181,50 zł brutto w 2024), możesz prowadzić działalność nierejestrowaną. Wtedy płacisz tylko PIT raz w roku, bez ZUS i VAT (o ile nie przekroczysz progów). Ale to tylko na start.

Usługi AI-based (np. konsulting, customowe rozwiązania)

To już w ogóle typowa usługa. Musisz mieć działalność gospodarczą. Konsulting, tworzenie spersonalizowanych rozwiązań AI, integracje systemów – to wszystko wpada pod działalność gospodarczą.

• B2B: Jak wyżej. PIT i VAT.

VAT – kiedy i jak?

Jeśli świadczysz usługi AI, musisz pilnować progu 200 tys. zł przychodu rocznie. Po przekroczeniu tego limitu stajesz się czynnym podatnikiem VAT. Możesz też dobrowolnie zarejestrować się do VAT wcześniej, co bywa korzystne, jeśli sam ponosisz znaczne koszty objęte VATem. Sprzedaż licencji, modeli, promptów – to zazwyczaj wszystko podlega VAT.

Inne ważne aspekty

• Dokumentacja: Pamiętaj o porządnym prowadzeniu dokumentacji. Faktury, umowy, ewidencja przychodów i kosztów. Urząd to lubi.
• Rachunki bankowe: Osobny rachunek firmowy to podstawa. Mieszanie prywatnych finansów z firmowymi to przepis na bałagan i problemy.
• Prawa autorskie: To jest pole minowe. Kto jest autorem dzieła stworzonego przez AI? Ty? AI? Prawa autorskie do promptu? To wciąż ewoluuje i polskie prawo nie nadąża. Na razie zakłada się, że aby było dzieło, musi być element twórczy człowieka. Samego AI za twórcę się nie uznaje.

Rozliczenia podatkowe twórców AI to nic innego jak standardowe rozliczenia, ale z kilkoma nowymi pytaniami o kwalifikację przychodów. Reszta to już detale, ale ważne detale. Co zrobisz z tym dalej — twoja sprawa.

Najczęstsze pytania

Czy muszę zakładać działalność gospodarczą, jeśli sprzedaję tylko kilka promptów miesięcznie?

Jeśli twoje przychody nie przekraczają miesięcznie 75% minimalnego wynagrodzenia (ok. 3181,50 zł w 2024 r.), możesz skorzystać z działalności nierejestrowanej. Płacisz wtedy tylko PIT raz w roku.

Czy mogę opodatkować dochody z modeli AI jako umowę o dzieło?

Tylko jeśli model AI jest jednorazowym, unikalnym dziełem o twórczym charakterze, a nie usługą czy powtarzalną sprzedażą. Trzeba też uważać na interpretację, czy taki model spełnia definicję dzieła chronionego prawem autorskim.

Kiedy muszę zacząć płacić VAT jako twórca AI?

Musisz zarejestrować się jako czynny podatnik VAT, gdy Twoje przychody ze sprzedaży (np. modeli, promptów, usług AI-based) przekroczą 200 tys. zł w ciągu roku podatkowego. Możesz też zrobić to dobrowolnie wcześniej, jeśli chcesz odliczać VAT od zakupów.